Debaty sejmoweXVI Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z interpelacją pana posła Stanisława Misztala znak: SPS-0202-3101/2000 dotyczącą realizacji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych funkcji orzeczniczej, w szczególności orzekania przez lekarzy orzeczników ZUS na potrzeby ustalania uprawnień do świadczeń, uprzejmie informuję.    Jednym z celów reformy orzecznictwa o niezdolności do pracy, wprowadzonej ustawą z 28 czerwca 1996 r. o zmianie niektórych ustaw o zaopatrzeniu emerytalnym i o ubezpieczeniu społecznym (DzU nr 100, poz. 461 ze zm.) oraz rozporządzeniem ministra pracy i polityki socjalnej z 8 sierpnia 1997 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy do celów rentowych (DzU nr 99, poz. 612) było stworzenie od podstaw dobrze przygotowanego merytorycznie zespołu lekarzy o wysokich kwalifikacjach medycznych, z praktycznym doświadczeniem orzeczniczym. Przy formułowaniu zasad reformy przyjęto m.in. założenie, że lekarze orzecznicy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych będą wykonywali swoje obowiązki w tym miejscu i czasie, co sprawujący nad nimi nadzór główny lekarz orzecznik oddziału ZUS, a miejscem pracy będzie siedziba oddziału ZUS. Argumentami przemawiającymi za usytuowaniem lekarzy orzeczników w siedzibie oddziałów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych były m.in.:    - negatywna ocena efektów pracy działających do 31 sierpnia 1997 r. obwodowych komisji do spraw inwalidztwa i zatrudnienia, których siedziby stanowiły niewielkie miejscowości, bez zaplecza w postaci liczących się placówek służby zdrowia i właściwej kadry lekarskiej,    - potrzeba uwolnienia lekarzy orzeczników od nacisków społeczności lokalnych,    - zapewnienie warunków umożliwiających wzajemne bieżące konsultacje pomiędzy lekarzami orzecznikami różnych specjalności,    - zapewnienie możliwości sprawowania bieżącego skutecznego nadzoru głównego lekarza orzecznika oddziału zakładu nad działalnością lekarzy orzeczników.    Przy podejmowaniu decyzji o usytuowaniu lekarzy orzeczników w siedzibie oddziału ZUS uwzględniono oczywiście także konieczność dojazdu osób ubiegających się o świadczenia na badanie do lekarza orzecznika. Wzięto pod uwagę następujące fakty:    - dla osób, u których lekarz orzecznik stwierdza trwałą niezdolność do pracy, konieczność dojazdu na badanie ma charakter jednorazowy,    - dla osób, u których lekarz orzecznik ustala okresową niezdolność do pracy, konieczność dojazdu na badanie wystąpi w zasadzie nie częściej niż co 3 lata,    - osoby, które w ocenie lekarza leczącego są niezdolne do odbycia podróży na badanie, nie muszą na to badanie przyjeżdżać; informacja o tym zawarta jest w treści formularza stanowiącego zaproszenie na badanie. W takich przypadkach Zakład Ubezpieczeń Społecznych spowoduje przeprowadzenie badania w miejscu pobytu tej osoby.    Jednocześnie dyrektorzy oddziałów zakładu zostali zobowiązani do organizowania w uzasadnionych przypadkach posiedzeń wyjazdowych lekarzy orzeczników. Dotyczy to m.in. tych przypadków, w których z wnioskami o przyznanie świadczeń występują mieszkańcy miejscowości, z których trudno dojechać do siedziby oddziału ZUS, czyli stałego miejsca pracy lekarzy orzeczników.    Ponadto informuję, że zgodnie z § 3 ust. 2 cytowanego wyżej rozporządzenia lekarz orzecznik może wydać orzeczenie o niezdolności do pracy bez badania osoby ubiegającej się o świadczenie, jeżeli posiadana dokumentacja (medyczna i zawodowa) jest wystarczająca do wydania orzeczenia. Bez potrzeby badania osoby ubiegającej się o świadczenie lekarz orzecznik może także wydać orzeczenie na podstawie wyników bezpośredniego badania przeprowadzonego przez lekarza konsultanta, który swoje czynności wykonuje poza siedzibą oddziału ZUS, najczęściej blisko miejsca zamieszkania wnioskodawcy.    Z informacji przekazanych mi przez prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że na terenie działania Inspektoratu ZUS w Zamościu lekarze orzecznicy i lekarze konsultanci przeprowadzili w 1999 r. 184 badania domowe. Lekarze konsultanci przeprowadzili 152 badania specjalistyczne. Ponadto w Inspektoracie ZUS w Zamościu organizowano sesje wyjazdowe z udziałem kilkunastu lekarzy orzeczników. Od 1 września 1999 r. w Inspektoracie ZUS w Zamościu pracuje lekarz orzecznik kontrolujący prawidłowość wystawiania zaświadczeń lekarskich o czasowej niezdolności do pracy. Jak mnie poinformował prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, dyrektor Oddziału ZUS w Biłgoraju został zobowiązany do zwiększenia częstotliwości sesji wyjazdowych do Inspektoratu ZUS w Zamościu (średnio 1 raz w tygodniu).    Jednocześnie pragnę poinformować, że nie podzielam obaw pana posła Stanisława Misztala, jakie budzi jednoosobowe orzekanie o niezdolności do pracy. Lekarzom orzecznikom postawiono wysokie wymagania co do ich zawodowych kompetencji. Zgodnie z § 1 ust. 3 ww. rozporządzenia lekarzem orzecznikiem może być lekarz będący specjalistą, co oznacza wymóg posiadania IIo specjalizacji, w szczególności w zakresie takich dziedzin medycyny, jak: choroby wewnętrzne, chirurgia, neurologia, psychiatria, medycyna pracy i medycyna społeczna. Każdy z lekarzy orzeczników odbył przeszkolenie w zakresie ustalonym przez naczelnego lekarza zakładu, otrzymując potwierdzenie kwalifikacji orzeczniczych. Lekarze orzecznicy korzystają w bieżącej pracy z szeregu publikacji zakładu wydawanych dla celów doskonalenia umiejętności orzeczniczych oraz zapewnienia jednolitości zasad orzekania. M.in. opracowano: ˝Zasady orzekania o niezdolności do pracy˝ i ˝Vademecum lekarza orzecznika˝ - są to wydawane kwartalnie zeszyty szkoleniowe zawierające publikacje związane z orzecznictwem lekarskim oraz ekspertyzy orzeczniczo-lekarskie Instytutu Medycyny Pracy. Obecnie w przygotowaniu jest numer 9 tego wydawnictwa.    Pragnę też poinformować, że przed wydaniem orzeczenia o niezdolności do pracy lekarz orzecznik może zasięgać opinii lekarzy konsultantów lub psychologa albo skierować ubiegającego się o świadczenie rentowe na badania dodatkowe lub obserwację szpitalną. Ponadto orzeczenia lekarzy orzeczników podlegają kontroli głównego lekarza orzecznika oddziału ZUS pod względem merytorycznym i formalnym. Należy stwierdzić, że orzecznictwo jednoosobowe spowodowało większą personalną odpowiedzialność lekarza orzecznika za wydawane przez niego orzeczenia. Wprowadzone zmiany, poprzez indywidualną odpowiedzialność lekarzy za każde wydane orzeczenie, poprzez system nadzoru nad tym orzecznictwem, pozwolą eliminować lekarzy, którzy orzekają w sposób niezgodny z regułami orzeczniczymi.    Pragnę również zauważyć, że lekarze orzecznicy są pracownikami Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zatrudnionymi na podstawie umowy o pracę - w przeważającej liczbie w pełnym wymiarze czasu pracy.    Jak poinformował mnie prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczeni są wzywani do gabinetów lekarskich w sposób zapobiegający zbyt długiemu oczekiwaniu na badanie oraz umożliwiający dokładne zbadanie ubezpieczonego i wnikliwe zapoznanie się ze sprawą, tj. co 30-50 minut. Ubezpieczeni są badani w warunkach zapewniających poszanowanie ich intymności i godności.    Odnośnie do wątpliwości, jakie nasuwa brak możliwości odwołania się od orzeczeń wydanych przez lekarzy orzeczników, należy stwierdzić, że ochronę interesów ubezpieczonego ubiegającego się o świadczenie rentowe zabezpiecza możliwość odwołania się do niezawisłego sądu powszechnego. W razie zaistnienia sporu w trójinstancyjnym postępowaniu odwoławczym zakończonym prawomocnym wyrokiem sąd rozstrzygnie o istnieniu bądź o braku przesłanek do stwierdzenia niezdolności do pracy. Odwołanie przysługuje od decyzji rentowej, nie od orzeczenia wydanego przez lekarza orzecznika, ponieważ orzeczenie to stanowi jedynie środek dowodowy, a prawo do świadczenia rentowego jest związane z decyzją rentową.    Przyjęcie założenia, że orzeczenie lekarza orzecznika jest środkiem dowodowym, stwarza warunki do zmiany decyzji przed skierowaniem sprawy do sądu. Zgodnie z przepisami przytoczonego wyżej rozporządzenia główny lekarz orzecznik oddziału ZUS sprawujący bezpośredni nadzór nad prawidłową, zgodną z przepisami prawa i zasadami orzecznictwa o niezdolności do pracy, działalnością lekarzy orzeczników zobowiązany jest do analizy odwołań wniesionych od decyzji organu rentowego. Przekazuje on sprawę do ponownego rozpatrzenia lekarzowi orzecznikowi, jeżeli w odwołaniu wskazano na istotne nowe okoliczności faktyczne lub dołączono nowe dowody mogące mieć wpływ na wynik orzeczenia.    Sekretarz stanu    Ewa Lewicka    Warszawa, dnia 7 lutego 2000 r.